…gde večno sonce sja
Kako izgleda zemlja koju mnogi terete da je ukrala ime od Grka, vjeru od Srba, a jezik od Bugara. I još se tu dodaju Japanci koji su joj sporili zastavu jer previše liči na njihov barjak iz Drugog svjetskog rata? Sa Makedonijom smo nekada bili u zajedničkoj državi, a sad je to jedna od rijetkih zemalja sa kojom ne graničimo, ali je možemo posjetiti bez vize. I jedina koja u svom nazivu (iako nevoljno) čuva ime Jugoslavije.
U Skopju se, kao centru, najviše gradi, ima dosta modernih zgrada. Zaštitni znak grada su stari most koji spaja novi dio grada sa čaršijom i tvrđava na lijevoj strani Vardara. Gradio ih je srpski car Dušan, i dugo su se zvali po njemu, Dušanov grad i Dušanov most. Kako danas Makedonci teže samosvojnosti i prave odklon od Srbije, ove građevine je popularnije zvati Kaleš i Stari most. Skopje nema naročito mnogo starih obilježja gradnje, jer je zemljotres koji ga je pogodio 1963. sravnio sa zemljom 90 odsto građevina.
Bitola je „konzulski“ grad. Ovdje je potkraj turske vladavine bilo smješteno više konzulata evropskih zemalja, za čije je potrebe sagrađeno dosta zgrada koje odišu evropskim stilom. Konzulski status Bitola ima i danas, pa na mnogo zgrada možete vidjeti zastave stranih predstavništava. U spomen na Kemala Ataturka, oca savremene Turske, u Bitoli i danas postoji kuća-muzej Kemala Ataturka, u kojoj je on boravio kada bi dolazio u ovaj grad.
Obilježje grada, pored glavne ulice koja ima pomalo smiješan naziv – Širok sokak, jeste i čuvena Sahat-kula za koju se ne zna kada je tačno izgrađena i ko ju je sagradio, ali se vjeruje da potiče iz 16. vijeka. Sa nje se svaki dan u 12 i u 18 časova mogu čuti stare makedonske narodne pjesme u trajanju od 10-ak minuta, što za strance-posjetioce ovog grada predstavlja posebnu atrakciju.
Ohrid je posebna priča. Nalazi se na mjestu gdje se život nije gasio hiljadama godina, i bukvalno je pretrpan istorijskim naslijeđem. Tu možete vidjeti rimski amfiteatar tik ispod tvrđave slovenskog cara Samuila, sa kraja desetog vijeka. A koja je, opet, građena na temeljima utvrđenja Filipa Makedonskog, iz četvrtog vijeka prije nove ere. Pa jedne do drugih iskopine iz antičkog i ranoslovenskog perioda. Tu je mjesto gdje su učenici Ćirila i Metodija, Kliment i Naum osnovali školu, u kojoj su prvi sveštenici učili Hristovu nauku koju su dalje širili po Evropi. U neku ruku to je prvi evropski univerzitet. Par koraka dalje je obnovljena crkva svetog Klimenta koja čuva mošti ovog sveca. Sagrađena na mjestu gdje je u petom vijeku postojala ranohrišćanska bazilika. Crkvu ruše Turci i na njenom mjestu grade džamiju, a nju ruši zemljotres 1912. Sada je obnovljena na starim temeljima i samo željezna lajsna pokazuje gdje su stari temelji, a gdje je “novogradnja”. Stotinjak koraka niz stazu je crkva svetog Jovana Kanea iz 13. vijeka. Kao i crkva svetog Klimenta građena je od kamena i crvene cigle, što im daje izuzetnu ljepotu. Oko Ohridskog jezera se nekad nalazilo 365 crkava, za svaki dan po jedna. Kako su mnoge rušene, pretvarane u džamije, obnavljane, danas ih je preostalo tek 60-ak.
Pogled na plavetnilo vode Ohridskog jezera oduzima dah, a pravo mjesto da se prepustite prizoru su toranj na tvrđavi ili hrid (eto odgonetke imena grada) na kojoj se nalazi Jovan Kaneo. Ipak, treba se provozati čamcem da bi se vidjelo koliko je voda u Ohridskom jezeru zapravo čista. U priobalju se svuda može vidjeti dno, dok je najveća vidljivost 22 metra.
Makedonci sa Grcima nisu u najboljim odnosima zbog nepriznavanja njihovog ustavnog imena Republika Makedonija, i dodavanja odrednice „Bivša jugoslovenska“. Ali ih to ne spriječava da budu ponosni na antičku zaostavštinu. Aleksandar Makedonski je nacionalni heroj poput kralja Marka (našeg Kraljevića) ili Ilindenskih ustanika, iako je etnički Grk, i nema veze sa Slovenima. I nigdje se ne pominje kao Aleksandar Veliki, već samo kao Makedonski. Od novijih nacionalnih ikona tu su i Majka Tereza (koju prisvajaju i Albanci, sporenje sa susjedima je, izgleda, Makedonski usud), kojoj je podignut spomenik u Skopju, i tragično stradali pjevač Toše Proeski. Njemu se tek planiraju spomenici, imena ulica i aerodroma, i ako izuzmemo svu histeriju oko njegove smrti, zaslužio je ponešto od toga, jer je ipak dosta učinio za promociju Makedonije. Što kao pjevač, što kao Ambasador dobre volje.
Nasljedstvo slovenskih prosvetitelja, Metodija, Ćirila, Klimenta i Nauma su zvanično pismo ćirilica (u Makedoniji nema kompromisa oko latinice, njom se pišu samo engleske, njemačke, i druge strane riječi, a makedonske isključivo ćirilicom), mnoštvo crkava i čvrsta pravoslavna vjera. Koju ističu i krstovi na uzvišenjima iznad većine makedonskih gradova. Osim u, recimo, Tetovu. Gdje su većina Šiptari-Albanci. I koje Makedonci ne podnose nikako. Albanaca ima i u Skoplju, naročito u starom dijelu grada, i većina Makedonaca izbjegava da se tuda kreće noću. Nije da se nešto dešava ili postoje česti sukobi, već se jednostavno osjećaju neprijatno.
Valuta koja se koristi u Makedoniji je denar. Ne treba brinuti jer evrom možete platiti na različitim mjestima, i uzeti kusur u vidu velikih i šarenih novčanica denara. Bilo da razmjenjujete u mjenjačnici, supermarketu ili na kiosku, za jedan evro dobićete 61 denar, niko neće pokušati da vas u tome zakine. Standard u Makedoniji nije na visokom nivou, pa su cijene na nivou naših, ili još i niže. Cijena pića na viđenijim mjestima u gradu se ne može porediti sa istim u, recimo, Banjaluci. Sa mobilnim telefonom naših operatera će te se ipak osjećati kao pravi stranci, jer će vas poruka koštati oko 90 feninga. Ali po svemu ostalom činiće vam se da ste kod neke dalje rodbine. Izuzetno gostoprimstvo, prijatni i otvoreni ljudi koje će te razumjeti bez mnogo problema, samo ih zamolite da pričaju malo sporije. Među starijim možda sretnete nekog koga na pomen Bosne, Banja Luke… podsjetite na vojni rok u raspaloj državi. I izazovete sjećanja od kojih ni mi ni oni ne možemo pobjeći.
Marko Šikuljak
February 1st, 2008 at 4:24 pm
Bravo, Markitos…informativno i toplo. Bice da si stvarno bio tamo:)
February 2nd, 2008 at 5:32 am
хехехе, дали тоа лично јас сум прва која ќе коментира:)? каква чест!
е па Марко, царе , шта је ту је.. така е, има од се помалку, али најмногу има луѓе срдечни и секогаш расположени за гости:). Тоа е Македонија, земја на православието, образованието, крстопат на антика, средновековие и модерно доба. Е кон ова на крај највеќе се стремиме! Европа! Мала дигресија: земјотресот бил во јули 1963, а тврдината се вика Кале. Одлично, секоја чест. Душата ми се наполни :)! Поздрав
February 2nd, 2008 at 5:36 am
ПС. Баш е смешно што двата текста од „Путовања“ се за Македонија и Грција :)))))
February 4th, 2008 at 11:23 am
Кренули смо са југа, изгледа
Не брини, имамо репортаже са различитих мјеста Европе, читамо се и даље. Поздрав и хвала на подршци!
February 19th, 2008 at 11:38 pm
“Aleksandar Makedonski je nacionalni heroj poput kralja Marka (našeg Kraljevića) ili Ilindenskih ustanika, iako je etnički Grk,”
ajdeee… kako ispadna deka bil grk te molam?
aleksandar e etnicki makedonec a antickite makedonci bile poseben etnikum od antickite grci- kraj na prikaznata.
February 20th, 2008 at 1:43 pm
A kakva je razlika izmedju etnickih Makedonaca i etnickih Grka? Kojim jezikom su govorili i jedni i drugi?
Izrazio sam se sa “etnicki Grk” da neko ne bi pomislio da je porijeklom Makedonac, ali ovaj danasnji, koji ima slovenske korijene. A danasnji Makedonci nemaju sa antickim makedoncima nikakve veze, osim sto zive na istoj teritoriji.
Grci na sjevereu Grcke koji zive u regiji Egejska Makedonija nazivaju sebe Makedoncima. To ne znaci da ste etnicki istog porijekla. To je regionalizam, kao sto postoje Srbi Vojvodjani, Hercegovci, Krajisnici, ali su i dalje Srbi. Ili Dalmatinci i Slavonci u Hrvatskoj.
Da se vratim na pitanja sa pocetka, anticku makedoniju su naseljavali Makedonci, etnickog porijekla istog ili slicnog sa Grcima, govorili su gotovo istim jezikom,i vrlo vjerovatno su u odnosu na , recimo Grke u Atini bili samo regionalisti. Ne vidim sto bi ta cinjenica vrijedjala stanovnika danasnje Republike Makedonije.
February 21st, 2008 at 12:26 am
MALKU ISTORISKA VISTINA…Marko, ako si stvarno zainteresiran vidi i ovie nekolku tocki se nadevam ke ti razjasnat mnogu raboti - plod na istrazuvanje. Podatocite moze da gi proveris ;)Pozdrav, Ana
1. pogledni na drzavnoto ureduvanje: grcija nemala drzava se do docniot 19 vek. vo antickiot period zboruvame za mali gradovi-drzavi polisi bez centralizrana vlast koi konstantno vojuvaat megjusebe. makedonija uste od samiot pocetok e uredena kako drzava- monarhija so kral na celo.
2. pogledni sto imaat da kazat lugjeto koi ziveele vo toa vreme. demosten e sovremenik na filip II makedonski: “…ne samo sto ne se grci, nitu nekako povrzani so grcite tuku bi bilo cest da se narecat i varvari… od makedonija ne mozes da kupis ni pristoen rob” zosto nemalo vakvi govori za tesalijcite? ili tebancite? ili spartancite? koga fakt e deka nasilstvo megu niv i atinjanite imalo so godini. plutarh ziveel ~300god podocna: “demosten… ja nasoci celata svoja energija da gi obedini grckite gradovi da se obedniat za da gi napadnat makedoncite i da gi proteraat od grcija… “. livij e rimski istoricar: “… sekogas koga atinskite svestenici vo imeto na atinjanite i nivnite sojuznici ke se molat na bogovite da frlaat kup kletvi na filip, negovata familija i kralstvo, negovata vojska na kopno i more i celiot NAROD I IME NA MAKEDONCITE”. mozes se ova mnogu ubavo da go proveris ako otvoris nekoja od knigite za govorite na demosten ili istoriite na livij i plutarh.
3. koga rimjanite posle pobedata kaj sinosefale(protiv filip V makedonski) vlegle vo grckite gradovi tie bile precekani kako osloboditeli. sto kazuva ova za cuvstoto na grcite kon makedonskite okupatori?
4. vo vrska so jazikot: (izvadok od zapis za bitka megu mala makedonska i grcka vojska vo 321 gpne) “koga evmenij ja vide makedonskata falanga… povtorno go prati ksenij koj govorese makedonski…”. jazikot na obicnite vojnici i narod od makedonija bil makedonski a fakt e deka za prestiz grcki mozele da zboruvaat samo visokoobrazuvanite clenovi na kralskiot dvor. duri i pri sudenjeto za zagovor protiv nego aleksandar mu se obrakja na obvinetiot filota:(od istorija na plutarh) “makedoncite sega ke ti presudat. dali ti sakas da mi se obratis nim na tvojot majcin jazik?” koga filota posakuva da im se obrati na grcki aleksandar vrakja so “dali sega gledate kako filota pluka i jazikot na svojata tatkovina?..” ovie dva izvora sami po sebe govorat za posebnosta na makedonskiot jazik no za zal makedonskiot ne bil pisan jazik i verojatno edinstveniot ostatok sto go imame e tretiot tekst na kamenot na rozeta.
5.nikoj ne negira deka vo sredniot vek na balkanot migrirale sloveni. i nikoj ne go negira nivnoto kulturno nasledstvo. no toa ne pravi eden narod da “ispari”. ne zaboravaj deka makedonija e i bibliska zemja a makedoncite se nekolkupati spomnuvani vo biblijata i go primile hristijanstvoto od apostol pavle. starosedelcite- antickite makedonci- vlijaele na slovenite ovie da ja prifatat hristijanskata vera a ovie go nametnale jazikot i kulturata. samo grcite proklamiraat fasizoidni idei za “cisti nacii bez nikakvo mesanje”(razmisli i za “dobrovolnata” razmena na naselenie posle balkanskite vojni). nie ne go negirame nitu antickoto nitu slovenskoto kulturno nasledstvo tuku se gordeeme so dvete. ne prodavame idei za “cisti” nacii(sto posebno vo denesno moderno vreme e non-sense) i nikogas vo istorijata sme nemale lideri nacisti koi sproveduvaat genocidi vrz nevini naselenija(vanizelos).
dali ako cela juzna amerkia govori spanski znaci deka tie se spanci(eden narod so spancite)? dali ako se govori germanski i vo avstrija znaci deka avstrijcite se germanci? ili samo deka juznoamerkiancite i avstrijcite bile pod necie silno kulturno vlijanie? nikoj ne ja negira helinistickata kultura i nejzinoto svetsko nasledstvo. fakt e deka i rim bil pod silno grcko kulturno vlijanie.
a dali nekoj go negira kontinuitetot na postoenje na egipkjanite i nivnoto pravo vrz kulturnoto nasledstvo na antickite egipkjani koi ziveele tamu?
6.proveri sto velat poslednite genetski istrazuvanja od institutot za imunologija i molekularna bilogija vo madrid, spanija. makedoncite(nie koi denes ziveeme ovde vo makedonija) se genetski povrzani so grupata najstari mediteranski narodi- baskite, ermencite, libancite, evreite i krikjanite(zitelite na krit).
grcite(onie od kopnoto, ne od mediternaskite ostrovcinja) se genetski vrzani so sub-saharska grupa narodi kako etiopjanite i nivnite geni ne pripagjaat na grupata najstari mediteranski narodi…
February 21st, 2008 at 12:27 am
Bas e jako sto eden tekst moze da isprovocira volku komentari:))))) Toa znaci nesto
February 22nd, 2008 at 2:32 pm
Na ovo svojatanje Makedonije trebao si još dodati i to da je šiptari smatraju dijelom buduće velike Albanije.Za sada samo sanjaju, ali ako Makedonci priznaju Kosovo, priznali su i svoju propast…
February 26th, 2008 at 1:04 pm
Vec sam napravio gresku sto sam pokusavao da smirim strasti, a napravio suprotno. Dosta ljudi u Srpskoj ne pravi razliku izmedju antickih i danasnjih Makedonaca, i to sam htio da razgranicim. Nista vise, ni slucajno da osporavam postojanje Makedonije.
Interesantno, kuda sve to moze otici, srbi nebeski narod, hrvati iz persije, piramide u bosni…
April 30th, 2008 at 10:11 pm
Zdravo Marko!
Jas mislam deka nikoj nema pogolemo pravo od nas Makedoncite koi sto ziveat vo R. Makedonija da se narekuva deka e Makedonec, bideki pogolem del od naselenieto vo R.Makedonija e od Egejskiot del na Grcija ,taka moite babi se od Bitola ali moite dedovci se od toj del ,edniot e od Zupaniste Kostursko a drugiot dedo e od Rakovo Lerinsko.Pa zaradi ova smetam deka jas imam najgolemo pravo da se deklariram kako Makedonka. Grcite go nemaat ova pravo bideki ne go zboruvaat nasiot Makedonski jazik a lugeto koi go zboruvaat gi vikaat dopja sto na grcki znaci tukasni .Makedoncite vo Egejskiot del go zboruvaat Makedonskiot jazik , igraat makedonski ora , ako sakas da se uveris odi vo Ovcarani (na Grcki Meliti) za praznikot Ilinden pa donesi zaklucok koi se vistinskite Makedonci
April 30th, 2008 at 10:42 pm
Nade
ja mislim da ti imas pravo na svoje misljenje
ja ne mislim da sam bilo cim osporio tvoje misljenje, ni pravo da se makedonci zovu kako se zovu.
grci se ne mogu deklarisati kao makedonci, jer su GRCI.
anticki makedonci su jedno, danasnji makedoci nesto drugo.
nadam se da smo se sad razumjeli.
pozdrav